De Wet werk en bijstand verbindt aan een bijstandsuitkering bepaalde verplichtingen. Een van de belangrijkste verplichtingen is het naar vermogen proberen arbeid te verrichten of te verkrijgen. Dit betekent dat u ingeschreven dient te staan als werkzoekende. Onder bepaalde voorwaarden is het echter mogelijk om van deze verplichting een vrijstelling te verkrijgen. Indien u arbeidsongeschikt bent bijvoorbeeld kunt u uw gemeente verzoeken om een vrijstelling, die meestal voor de duur van een jaar of langer wordt verstrekt. Daarnaast kan er een verplichting bestaan om een reintegratietraject te volgen, of om mee te werken aan sociale activering. Ook van deze verplichtingen kunt u (gedeeltelijk) worden vrijgesteld, bijvoorbeeld als u de zorg heeft voor jonge kinderen. w gemeente is verplicht u bij te staan in het vinden van passend werk, en moet u ook op andere wijze helpen. Zo kunt u in aanmerking komen voor een vergoeding van de kosten voor kinderopvang, of voor een vergoeding van uw reiskosten als u een cursus of opleiding volgt. Gemeenten hebben hiervoor beleidsregels opgesteld waarop u een beroep kunt doen.

Daarnaast kent de bijstandswet verplichtingen die als sterk ingrijpend kunnen worden ervaren. Een belangrijke verplichting (artikel 17 van de bijstandswet) is dat u uw gemeente op de hoogte moet stellen van omstandigheden die van invloed kunnen zijn op uw uitkering. Deze verplichting heet de inlichtingenplicht. Als gevolg van deze plicht kan het college van burgemeester en wethouders van alles aan u vragen. Zo dient u een kopie van uw bankafschriften in te leveren bij uw bijstandsaanvraag. Daarnaast kunt u een bezoek aan uw woning verwachten als u een bijstandsaanvraag indient. Twee controleurs van de gemeente komen bij dit huisbezoek bij u thuis om te kijken of uw woonsituatie is zoals u dat heeft aangegeven bij uw aanvraag. Met name dit bezoek heeft vaak veel voeten in de aarde, aangezien u niet verplicht bent om overal inzage in te geven, maar als u niet voldoende meeewerkt kan aan u een uitkering worden beeindigd.

In het recente verleden konden controleurs op bijna ieder gewenst moment bij u aankloppen. Nu mag dat alleen nog maar bij een nieuwe aanvraag, of als er een goede reden is om te twijfelen aan uw recht op een bijstandsuitkering als u al een uitkering ontvangt. Vaak wordt u verzocht tijdens het huisbezoek om te tekenen voor hetgeen u tegenover de controleurs heeft verklaard. Als u echter twijfelt aan de inhoud, of u bent het niet eens met de verklaring, dan doet u er goed aan om niets te tekenen. Ook kunt u de verklaring tekenen onder voorbehoud.

Als u het niet eens bent met een verplichting die aan u wordt opgelegd, dan moet u binnen zes weken bezwaar maken tegen het besluit waarin uw verplichtingen staan. Ook als u niet helemaal zeker bent van uw rechten doet u hier goed aan. Bij twijfel kunt u het best informatie inwinnen bij een adviseur, bijvoorbeeld een sociaal raadslid of een advocaat. Als u niet op tijd reageert op een besluit van uw gemeente kunt u hier later geen bezwaar meer tegen maken.